Strona główna / Leki i terapie wspomagające / Terapia zastępcza nikotynowa
Poradnik krok po kroku
Terapia zastępcza nikotynowa
Podanie samej nikotyny bez dymu jest najstarszą i najłatwiej dostępną metodą wsparcia przy rzucaniu palenia. Wszystkie preparaty tego typu kupisz w Polsce bez recepty, co nie znaczy, że wybiera się je na chybił trafił: forma powinna odpowiadać temu, jak palisz, a kuracja trwać dłużej niż tydzień. Poniżej cały przebieg, razem z błędami, które psują tę metodę najczęściej.
Preparaty z nikotyną mają w polskim rejestrze kategorię OTC i do ich zakupu konsultacja nie jest potrzebna. Konsultacja lekarska 59,00 zł dotyczy sytuacji wymagających oceny lekarza albo preparatu wydawanego z przepisu lekarza.
Najważniejsze w skrócie
Nikotynowa terapia zastępcza dostarcza nikotynę bez produktów spalania, przez co objawy odstawienia są łagodniejsze, a organizm nie dostaje substancji smolistych ani tlenku węgla. W polskim rejestrze figurują cztery postacie i wszystkie mają kategorię OTC.
- Cztery postacie w rejestrzeGuma do żucia lecznicza, tabletki i pastylki do ssania, system transdermalny w postaci plastra oraz aerozol do stosowania w jamie ustnej. Innych postaci znanych z zagranicy polski rejestr obecnie nie zawiera.
- Dostępne moceGuma w mocach 2 mg i 4 mg, tabletki i pastylki do ssania w mocach 1,5 mg, 2 mg oraz 4 mg, aerozol o dawce 1 mg. Plastry występują w wariancie szesnastogodzinnym o mocach 10, 15 i 25 mg oraz dobowym o mocach 7, 14 i 21 mg.
- Dwie logiki działaniaPlaster utrzymuje stałe tło przez wiele godzin. Guma, pastylka i aerozol działają szybko i odpowiadają na pojedynczą falę głodu, która trwa zwykle kilka minut.
- Łączenie formZalecenia dopuszczają połączenie preparatu o długim działaniu z formą szybko działającą u osób silnie uzależnionych. Dobór takiego zestawienia należy do lekarza albo farmaceuty, nie do samodzielnej próby.
- Czas trwaniaKurację prowadzi się tygodniami, a nie dniami, i kończy stopniowym wygaszaniem. Zbyt wczesne odstawienie jest jedną z najczęstszych przyczyn powrotu do palenia.
- Kiedy jednak lekarzCiąża, karmienie piersią, wiek poniżej osiemnastu lat, niedawny zawał serca, niestabilna dławica piersiowa, zaburzenia rytmu i świeży udar mózgu wymagają decyzji lekarza mimo dostępności bez recepty.
- Bezpłatna pomocTelefoniczna Poradnia Pomocy Palącym: 801 108 108. Porada nic nie kosztuje, opłata dotyczy wyłącznie samego połączenia według taryfy operatora.
Preparat rozwiązuje jedną część problemu. Druga to sytuacje, które od lat kończyły się papierosem, i tej żaden plaster nie przepracuje za pacjenta. Objawy, których można się spodziewać w pierwszych dobach, rozpisaliśmy przy objawach odstawienia nikotyny, a to, co dzieje się dalej, w dziale życie po rzuceniu palenia.
Krok po kroku: przebieg procesu
Kolejność ma tu znaczenie większe niż wybór marki preparatu. Najpierw ocena własnego wzorca palenia, potem data i zakup przed nią, dopiero na końcu dobór postaci. Odwrócenie tej kolejności kończy się zwykle kupnem przypadkowego opakowania w trzeciej dobie bez papierosa.
Oceń, jak silne jest Twoje uzależnienie
Punktem wyjścia nie jest ulotka, tylko dwie informacje o Tobie: ile papierosów wypalasz w ciągu doby i ile czasu mija od przebudzenia do pierwszego z nich. Zapalenie w pierwszym kwadransie po otwarciu oczu wskazuje na silny komponent fizyczny, który wymaga stałego tła przez całą dobę. Palenie kilku papierosów dziennie w konkretnych sytuacjach kieruje raczej w stronę formy szybko działającej.
Wyznacz datę i kup preparat wcześniej
Data w perspektywie najbliższych dwóch tygodni działa lepiej niż zamiar bez terminu. Preparat kup przed tym dniem, a nie w jego trakcie: apteka bywa zamknięta wtedy, gdy pojawia się pierwsza silna fala głodu, a wyjście po niego w drugiej dobie kończy się zwykle zakupem paczki papierosów po drodze.
Dobierz postać do sposobu, w jaki palisz
Plaster daje stałe tło i zdejmuje ogólne rozdrażnienie, ale nie zareaguje na nagłą ochotę wywołaną kawą albo telefonem. Guma, tabletka do ssania i aerozol działają szybko i są odpowiedzią na pojedynczą falę głodu, za to nie utrzymują stałego stężenia. Zalecenia dopuszczają połączenie obu typów u osób silnie uzależnionych, przy czym dobór takiego zestawienia należy do lekarza albo farmaceuty.
Sprawdź, czy Twoja sytuacja nie wymaga rozmowy z lekarzem
Preparaty z nikotyną są w Polsce dostępne bez recepty, ale nie w każdej sytuacji nadają się do zakupu na własną rękę. Ciąża, karmienie piersią, wiek poniżej osiemnastu lat, niedawny zawał serca, niestabilna dławica, zaburzenia rytmu i świeży udar to okoliczności, w których decyzję podejmuje lekarz.
Prowadź kurację przez zaplanowany czas i zapisuj, kiedy wraca głód
Zapis sytuacji, w których pojawia się ochota na papierosa, jest tu równie ważny jak sam preparat, bo pokazuje, które momenty dnia wymagają zastępczego działania. Notatka z tygodnia zwykle ujawnia trzy albo cztery powtarzalne wyzwalacze i to na nie przygotowuje się plan.
Zakończ kurację stopniowo, a nie z dnia na dzień
Wygaszanie polega na schodzeniu w dół po dostępnych mocach albo na zmniejszaniu liczby przyjęć formy szybko działającej, według schematu z ulotki. Nagłe odstawienie preparatu potrafi odtworzyć część objawów odstawienia, które właśnie zdążyły ustąpić, i to jest jeden z częstszych momentów nawrotu.
Czego potrzebujesz i co przygotować
Potrzebujesz czterech rzeczy i żadna z nich nie jest droga: preparatu kupionego przed datą rzucenia, spisanej listy sytuacji wyzwalających głód, listy przyjmowanych na stałe leków oraz konkretnego dnia w kalendarzu. Reszta to organizacja pierwszego tygodnia.
- Preparat kupiony z wyprzedzeniem. Opakowanie leżące w szufladzie przed datą rzucenia zdejmuje najczęstszy powód potknięcia, czyli konieczność wyjścia po pomoc w momencie, w którym najłatwiej kupić papierosy.
- Lista wyzwalaczy z ostatniego tygodnia. Spisz przez siedem dni, kiedy sięgasz po papierosa i co się wtedy dzieje. Zwykle wychodzą trzy albo cztery powtarzalne sytuacje i to na nie planuje się zastępcze działanie.
- Spis przyjmowanych leków. Razem z suplementami i preparatami ziołowymi. Ta lista przydaje się i farmaceucie, i lekarzowi, a przy niektórych lekach sama data rzucenia palenia bywa powodem do kontaktu z lekarzem prowadzącym.
- Data wpisana w kalendarz. Konkretny dzień w perspektywie dwóch tygodni, najlepiej taki, w którym nie wypada impreza, egzamin ani przeprowadzka.
- Uprzedzone otoczenie. Osoby, z którymi wychodzisz na papierosa, powinny wiedzieć o dacie wcześniej. To zdejmuje z Ciebie konieczność tłumaczenia się w najgorszym momencie.
- Plan na pierwsze trzy doby. Wtedy objawy są najsilniejsze. Prosty plan wystarczy, bo pojedyncza fala głodu trwa zwykle kilka minut i wymaga zajęcia tego czasu, a nie wielkiej strategii.
Konsultacja lekarska online
Odbierz e-receptę bez wychodzenia z domu
Sam preparat z nikotyną kupisz bez recepty. Konsultacja przydaje się wtedy, gdy dotychczasowe próby zawiodły, gdy chorujesz przewlekle albo gdy rozważasz preparat wydawany z przepisu lekarza. Przebieg wygląda tak:
- Wypełniasz wywiad medyczny: staż palenia, przebieg wcześniejszych prób, choroby przewlekłe i wszystkie przyjmowane leki.
- Opłacasz konsultację kwotą 59,00 zł, płatność BLIK, kartą albo przez Link.
- Lekarz ocenia wywiad i w razie potrzeby dopytuje w wątku zamówienia albo prosi o dokumentację.
- Przy pozytywnej decyzji kod e-recepty przychodzi na e-mail i realizujesz go z numerem PESEL w dowolnej aptece.
Najczęstsze problemy i jak je rozwiązać
Cztery kłopoty powtarzają się najczęściej: głód mimo plastra, podrażnienie w miejscu naklejenia, dolegliwości po gumie oraz gorszy sen z wyrazistymi snami. Każdy z nich ma rozwiązanie, które nie polega na porzuceniu metody.
Fala głodu mimo plastra. Preparat o długim działaniu utrzymuje stałe tło, ale nie nadąża za nagłym bodźcem, bo fala narasta w kilka minut. Zalecenia przewidują na takie sytuacje dołożenie formy szybko działającej, przy czym połączenie dobiera lekarz albo farmaceuta. Zanim jednak sięgniesz po drugi preparat, sprawdź, czy fale nie układają się w powtarzalny schemat: kawa, przerwa w pracy, droga do domu.
Zaczerwienienie i świąd pod plastrem. Podrażnienie skóry należy do częstszych zgłoszeń. Zwykle pomaga zmiana miejsca naklejenia na każdą kolejną aplikację, tak żeby to samo miejsce miało kilka dni przerwy. Utrzymujący się odczyn albo pęcherze wymagają odstawienia preparatu i konsultacji, bo to może być reakcja alergiczna.
Czkawka, pieczenie gardła i podrażnienie żołądka po gumie. To najczęściej efekt techniki, a nie samego preparatu. Guma lecznicza nie jest przeznaczona do ciągłego żucia jak zwykła guma, bo intensywne żucie uwalnia nikotynę zbyt szybko i część jej trafia do żołądka zamiast wchłonąć się w jamie ustnej. Dokładny sposób stosowania opisuje ulotka i akurat ten fragment warto przeczytać przed pierwszym użyciem.
Gorszy sen i wyraziste sny. Występują zarówno przy odstawieniu nikotyny, jak i przy plastrze noszonym całą dobę. Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo w pierwszym przypadku problem mija w kilka tygodni, a w drugim rozwiązaniem bywa zmiana wariantu preparatu, o czym decyduje lekarz albo farmaceuta.
Głód mimo obu form. Jeżeli po kilku tygodniach prawidłowo prowadzonej kuracji głód pozostaje silny, sensowniej jest omówić z lekarzem preparat wydawany z przepisu lekarza niż zwiększać dawki na własną rękę. Wykaz takich preparatów zebraliśmy przy lekach na receptę wspomagających rzucanie palenia.
Terminy, koszty i formalności
Formalności praktycznie nie ma: preparaty z nikotyną mają kategorię OTC, więc kupisz je w aptece bez recepty i bez dokumentów. Koszt to cena opakowania ustalana przez aptekę, a jedyny termin, który trzeba pilnować, to data rzucenia i długość samej kuracji.
Czas trwania liczony jest w tygodniach, a u części osób w miesiącach, z etapem stopniowego wygaszania na końcu. Zalecenia towarzystw naukowych mówią o prowadzeniu terapii przez okres wystarczająco długi, by ustabilizować abstynencję, a nie o odstawieniu preparatu w dniu, w którym głód pierwszy raz odpuścił. Konkretny schemat podaje ulotka i różni się on między postaciami.
Po stronie kosztów pojawiają się dwie pozycje i warto je rozdzielić. Pierwsza to cena preparatu w aptece, na którą nie mamy wpływu i której nie podajemy, bo zmienia się niezależnie od serwisu. Druga to konsultacja lekarska, jeśli w ogóle jest potrzebna: kosztuje 59,00 zł i pokrywa ocenę wywiadu przez lekarza oraz wystawienie e-recepty przy pozytywnej decyzji. Do zakupu plastra ani gumy nie jest potrzebna.
Jeżeli konsultacja jest potrzebna, przygotuj dane do wystawienia dokumentu: imię, nazwisko, numer PESEL i adres, a przy braku numeru PESEL dane dokumentu tożsamości. Płatność odbywa się online przez BLIK, kartę albo Link. Cały przebieg opisaliśmy na stronie jak to działa. Bezpłatną pomoc, w tym poradnictwo telefoniczne i programy prowadzone przez placówki publiczne, zebraliśmy w tekście o tym, gdzie szukać pomocy w uzależnieniu.
Czego unikać
Najwięcej prób rozsypuje się na czterech rzeczach: zbyt krótkiej kuracji, paleniu w trakcie stosowania preparatu, dobieraniu formy bez związku z własnym wzorcem palenia oraz zamianie papierosa na e-papierosa w przekonaniu, że to bezpieczna wersja tego samego.
- Nie skracaj kuracji do kilku dni. Preparat zdejmuje najostrzejsze objawy w pierwszym tygodniu, ale odruch sięgania po papierosa w konkretnych sytuacjach wygasa znacznie wolniej i to on odpowiada za późniejsze nawroty.
- Nie pal w trakcie stosowania preparatu na własną rękę. Jednoczesne palenie i przyjmowanie nikotyny w innej postaci może wywołać objawy jej nadmiaru: nudności, zawroty głowy, kołatanie serca.
- Nie dokładaj dawki, gdy głód wraca. Zwiększanie ilości preparatu poza schematem z ulotki nie jest rozwiązaniem problemu i zamienia jeden kłopot na drugi. Jeśli schemat nie wystarcza, to temat na rozmowę z lekarzem.
- Nie traktuj e-papierosa jako etapu terapii. W Polsce nie jest on zarejestrowany jako produkt leczniczy wspomagający leczenie uzależnienia, a jego odległy profil bezpieczeństwa pozostaje nieustalony. Piszemy o tym przy e-papierosach i rzucaniu palenia.
- Nie zaczynaj bez sprawdzenia sytuacji szczególnych. Ciąża, karmienie piersią, świeży zawał serca, niestabilna dławica i zaburzenia rytmu wymagają decyzji lekarza, mimo że opakowanie stoi na aptecznej półce w wolnej sprzedaży.
- Nie ignoruj objawów spoza listy odstawienia. Krwioplucie, chrypka albo kaszel trwające ponad trzy tygodnie, narastająca duszność i spadek masy ciała bez zmiany diety wymagają badania, a nie kolejnego preparatu.
Zadzwoń pod 112 przy bólu w klatce piersiowej promieniującym do żuchwy, barku albo ramienia, zwłaszcza z potami, dusznością lub zasłabnięciem. Przy nasilonych myślach o odebraniu sobie życia zadzwoń pod 116 123 albo 800 70 2222. Objawy nadmiaru nikotyny, czyli silne nudności, wymioty, zawroty głowy i kołatanie serca w trakcie stosowania preparatu, wymagają odstawienia go i kontaktu z lekarzem.
O co pytają osoby zaczynające terapię nikotynową
Jak długo stosuje się terapię zastępczą nikotynową?
Zwykle przez kilka tygodni do kilku miesięcy, ze stopniowym wygaszaniem na końcu, a nie przez kilka dni. Krótkie stosowanie należy do najczęstszych powodów, dla których pacjent uznaje tę metodę za nieskuteczną: preparat zdąży zdjąć najostrzejsze objawy, ale zostaje odstawiony, zanim ustabilizuje się nowy sposób funkcjonowania bez papierosa. Dokładny czas trwania i schemat wygaszania podaje ulotka konkretnego preparatu, bo różni się między postaciami. Jeżeli po zaplanowanym okresie głód wciąż jest silny, to sygnał do rozmowy z lekarzem, a nie do samodzielnego przedłużania kuracji w nieskończoność.
Ile to kosztuje i czy potrzebna jest recepta?
Recepta nie jest potrzebna, bo wszystkie preparaty z nikotyną mają w polskim rejestrze kategorię OTC, więc kupisz je w aptece od ręki. Koszt sprowadza się do ceny opakowania, którą ustala apteka i która różni się między postaciami oraz producentami. Nasza konsultacja lekarska kosztuje 59,00 zł i dotyczy sytuacji, w których potrzebna jest ocena lekarza albo preparat wydawany z przepisu lekarza, a nie zwykłego zakupu plastra. Bezpłatne wsparcie behawioralne prowadzi Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym pod numerem 801 108 108.
Czy do zakupu w aptece potrzebne są jakieś dokumenty?
Nie, preparaty z nikotyną wydawane są bez recepty i bez okazywania dokumentów, poza sytuacją, w której farmaceuta chce potwierdzić pełnoletność kupującego. Warto natomiast przyjść z listą przyjmowanych leków, bo to jedyna informacja, która pozwala farmaceucie wychwycić sytuację wymagającą lekarza. Jeżeli planujesz konsultację u nas, przygotuj dane potrzebne do wystawienia e-recepty: imię, nazwisko, numer PESEL i adres, a przy braku numeru PESEL dane dokumentu tożsamości.
Mimo plastra nadal mam ochotę na papierosa. Co teraz?
To typowa sytuacja i zwykle nie oznacza, że metoda nie działa. Plaster utrzymuje stałe tło i zdejmuje ogólne rozdrażnienie, ale nie odpowiada na nagłą falę wywołaną konkretną sytuacją, bo taka fala narasta w kilka minut, a preparat o długim działaniu nie zmienia stężenia tak szybko. Dlatego przy nawracających falach głodu zalecenia dopuszczają dołożenie formy szybko działającej, przy czym dobór takiego zestawienia należy do lekarza albo farmaceuty. Jeżeli głód pozostaje silny mimo obu form, sensowniej jest omówić z lekarzem preparat wydawany z przepisu lekarza niż zwiększać dawkę na własną rękę.
Czy da się to ustalić bez wizyty w przychodni?
Tak, jeżeli sprawa nadaje się do oceny na podstawie wywiadu. Konsultacja u nas przebiega pisemnie: opisujesz staż palenia, przebieg wcześniejszych prób, choroby przewlekłe oraz przyjmowane leki, a lekarz rozstrzyga, czy postępowanie jest u Ciebie bezpieczne i czy potrzebny jest preparat wydawany z przepisu lekarza. Bez badania nie da się natomiast ocenić stanu płuc, więc przy podejrzeniu przewlekłej choroby układu oddechowego lekarz kieruje na wizytę stacjonarną. Objawy alarmowe, takie jak krwioplucie czy narastająca duszność, wymagają badania od razu, a nie teleporady.
Czy można palić w trakcie stosowania plastra?
Nie planuj tego na własną rękę. Jednoczesne palenie i stosowanie preparatu z nikotyną może wywołać objawy jej nadmiaru: nudności, zawroty głowy, kołatanie serca i ból głowy. Istnieją schematy stopniowego ograniczania palenia z jednoczesnym stosowaniem preparatu, ale prowadzi się je pod nadzorem i według konkretnej instrukcji, a nie w wersji „zapalę tylko jednego, bo plaster i tak jest". Jeżeli zapaliłeś papierosa w trakcie kuracji, nie dokładaj kolejnej dawki preparatu i wróć do planu, a przy nasilonych objawach skontaktuj się z lekarzem.
Powiązane tematy
Trzy kierunki, w które najczęściej idzie się z tej strony: porównanie preparatów nikotynowych z e-papierosem, opis bezpłatnych form pomocy oraz przegląd substancji działających na receptor nikotynowy bez podawania samej nikotyny.
Autor, recenzja medyczna i źródła
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności, postacie i moce preparatów z nikotyną, cytyzyną, warenikliną i bupropionem
- Światowa Organizacja Zdrowia: zalecenia dotyczące leczenia uzależnienia od tytoniu u osób dorosłych
- Polskie Towarzystwo Chorób Płuc: zalecenia postępowania w uzależnieniu od tytoniu
- Europejska Agencja Leków: charakterystyki produktów leczniczych stosowanych we wspomaganiu rzucania palenia
- pacjent.gov.pl: e-recepta i Internetowe Konto Pacjenta
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoczęciu, zmianie i zakończeniu leczenia decyduje lekarz na podstawie indywidualnej oceny. Nie podajemy schematów dawkowania, ponieważ ustala je lekarz na podstawie charakterystyki produktu. Bezpłatną pomoc w rzucaniu palenia uzyskasz w Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym pod numerem 801 108 108, a w kryzysie psychicznym pod numerem 116 123. W stanie nagłego zagrożenia życia dzwoń pod 112.