Strona główna / Życie po rzuceniu palenia / Uzależnienie od leków nasennych
Sen, tolerancja i odstawienie
Uzależnienie od leków nasennych: objawy
Ten rodzaj uzależnienia rzadko zaczyna się od nadużycia. Zaczyna się od recepty wystawionej na trudny okres, od tabletki, która zadziałała, i od kolejnej nocy, w której już łatwiej po nią sięgnąć niż spróbować bez niej. Poniżej sygnały, które to odróżniają, i to, dlaczego wyjście z tego wymaga lekarza.
Konsultacja lekarska 59,00 zł. Płacisz za ocenę wywiadu przez lekarza, nie za sam dokument. Ta strona nie zawiera dawek ani schematów odstawiania.
Po czym poznać uzależnienie od leków nasennych
Po trzech rzeczach naraz: ta sama ilość leku przestaje wystarczać, próba przespania nocy bez niego kończy się gorszym snem niż przed rozpoczęciem leczenia, a myśl o wieczorze bez tabletki wywołuje niepokój już po południu. Do tego dochodzi zwykle sięganie po lek poza pierwotnym powodem, na przykład na stres w ciągu dnia.
Uzależnienie od leków nasennych ma dwie warstwy, tak jak od nikotyny, ale w innych proporcjach. Warstwa fizyczna, czyli tolerancja i objawy odstawienia, jest tu wyraźniejsza i groźniejsza. Warstwa psychiczna sprowadza się do przekonania, że sen bez leku jest niemożliwy, i to przekonanie jest zwykle mocniejsze niż same objawy.
Trzeba od razu powiedzieć rzecz, która ludzi zaskakuje: to nie jest sytuacja wymagająca poczucia winy wobec lekarza, który lek przepisał. Leki nasenne mają swoje miejsce w krótkotrwałym leczeniu, problem zaczyna się przy przedłużaniu tego okresu bez kontroli. Rozmowa o zmniejszaniu jest normalną częścią leczenia, a nie przyznaniem się do porażki.
W tym serwisie opisujemy ten temat, bo bezsenność należy do objawów odstawienia nikotyny i wiele osób poznaje leki nasenne właśnie w pierwszych tygodniach po rzuceniu palenia. Przebieg samych objawów rozpisaliśmy w tekście o objawach odstawienia nikotyny, gdzie widać, jak długo zwykle utrzymują się kłopoty ze snem.
Dlaczego tak się dzieje
Leki nasenne z grupy benzodiazepin oraz tak zwane zetki, czyli zolpidem i zopiklon, wzmacniają działanie kwasu gamma-aminomasłowego, głównego hamującego przekaźnika w mózgu. Mózg reaguje na stałą stymulację z zewnątrz zmniejszeniem własnej wrażliwości, więc po kilku tygodniach ta sama ilość leku daje słabszy efekt, a jej brak zostawia układ nerwowy w stanie nadmiernego pobudzenia.
To jest cały mechanizm tolerancji i wynika z niego wszystko, co dzieje się dalej. Osoba przyjmująca lek zauważa, że przestaje działać, i naturalnie zwiększa ilość albo dokłada drugą tabletkę w środku nocy. Układ nerwowy adaptuje się ponownie i po pewnym czasie sytuacja się powtarza. Punkt wyjścia, czyli powód, dla którego lek został przepisany, dawno przestał być istotny.
Drugi element to bezsenność z odbicia. Po odstawieniu leku układ hamujący jest osłabiony, a pobudzający pracuje bez przeciwwagi, więc pierwsze noce bez tabletki są gorsze niż noce sprzed leczenia. Ten efekt jest przejściowy i mija w ciągu kilku do kilkunastu nocy, ale wygląda dokładnie jak dowód na to, że lek jest niezbędny. Większość samodzielnych prób odstawienia rozbija się właśnie o tę drugą i trzecią noc.
Trzeci element dotyczy jakości snu, która pogarsza się mimo tego, że sam sen przychodzi szybciej. Leki z tej grupy skracają fazy snu głębokiego i snu z szybkimi ruchami gałek ocznych, więc noc jest dłuższa, a regeneracja słabsza. Stąd bierze się poranne zmęczenie i senność w ciągu dnia u osoby, która przecież przespała osiem godzin.
Czwarty element to nakładanie się substancji. Alkohol działa na ten sam układ i sumuje się z lekiem nasennym w hamowaniu oddechu, dlatego to połączenie należy do najgroźniejszych w domowej apteczce. Rozpisaliśmy je osobno przy temacie alkoholu i leków, których trzeba unikać.
Co to zmienia w postępowaniu
Zmienia przede wszystkim kolejność działań: pierwszym krokiem nie jest odstawienie, tylko rozmowa z lekarzem o planie odstawienia. Poniżej sygnały, po których poznaje się moment, w którym warto tę rozmowę odbyć, oraz kategorie dostępności preparatów, o których mowa.
- Zwiększanie ilości bez konsultacji. Pierwszy i najczęstszy sygnał. Zolpidem, zopiklon, eszopiklon oraz benzodiazepiny takie jak estazolam, temazepam, lorazepam czy diazepam wydawane są w Polsce wyłącznie z przepisu lekarza właśnie z tego powodu.
- Przyjmowanie leku nasennego w ciągu dnia na napięcie, złość albo natłok myśli. Lek zmienia wtedy funkcję i przestaje mieć cokolwiek wspólnego ze snem.
- Gromadzenie zapasu i lęk przed jego wyczerpaniem. Liczenie tabletek do końca opakowania, pilnowanie terminu kolejnej recepty i planowanie wyjazdu wokół tego, czy lek wystarczy.
- Zdobywanie leku z kilku źródeł. Recepty od różnych lekarzy, branie od rodziny, kupowanie poza apteką. To sygnał, który zmienia całą rozmowę o leczeniu.
- Luki w pamięci wieczornej. Brak wspomnienia rozmowy albo czynności wykonanych po przyjęciu leku, czasem znalezione rano ślady jedzenia, o którym nie pamiętasz. Ten objaw nasila alkohol.
- Senność, spowolnienie i upadki w ciągu dnia. U osób starszych to jedno z częstszych powikłań, prowadzące do złamań, a przypisywane zwykle wiekowi, nie lekowi.
- Ukrywanie skali przyjmowania. Przed rodziną, przed lekarzem, przed sobą. Zaniżanie liczby tabletek w rozmowie jest jednym z lepiej opisanych sygnałów w całej grupie uzależnień.
Osobno wymienić trzeba preparaty stosowane na sen, które nie należą do tej grupy. Melatonina występuje w polskim rejestrze w obu kategoriach, a granica nie biegnie po postaci: część zwykłych tabletek kupisz bez recepty, ale są też zwykłe tabletki, preparaty o przedłużonym uwalnianiu oraz roztwór doustny wydawane z przepisu lekarza. Doksylamina dzieli się mocą: opakowania 12,5 mg mają kategorię bez recepty i to one stoją na aptecznej półce z preparatami na sen, opakowania 25 mg wymagają recepty. Hydroksyzyna i prometazyna wydawane są wyłącznie z przepisu lekarza. Żaden z tych preparatów nie uzależnia w mechanizmie opisanym wyżej, ale wszystkie potrafią wywołać przyzwyczajenie do zasypiania z pomocą tabletki.
Konsultacja lekarska online
Odbierz e-receptę bez wychodzenia z domu
Konsultacja w tym serwisie dotyczy wsparcia w rzucaniu palenia. Jeżeli rzucanie rozsypuje Ci się na bezsenności albo już przyjmujesz lek nasenny, napisz o tym w wywiadzie, bo to zmienia dobór postępowania. Odstawianie leków nasennych prowadzi lekarz w opiece ciągłej i nie jest przedmiotem tej konsultacji.
- Wywiad medyczny wypełniasz online, o dowolnej porze, w kilka minut.
- Konsultacja lekarska 59,00 zł. Płatność online: BLIK, karta lub Link.
- Lekarz ocenia wniosek i przy pozytywnej decyzji wystawia e-receptę, której kod dostajesz na e-mail.
- Realizacja kodem i numerem PESEL w dowolnej aptece w Polsce.
- Przy odmowie z przyczyn medycznych zwracamy opłatę. Gdy lekarz poprosi o dokumentację, a nie zostanie ona dostarczona, konsultacja jest wykonana i opłata nie wraca.
O wystawieniu e-recepty decyduje lekarz po wywiadzie i może odmówić.
Kiedy zgłosić się do lekarza
Planowo wtedy, gdy rozpoznajesz u siebie choćby dwa sygnały z listy powyżej, a zwłaszcza gdy ilość leku rośnie. Pilnie wtedy, gdy po przerwaniu przyjmowania pojawia się silny lęk, drżenie całego ciała, zaburzenia postrzegania albo napad drgawkowy, bo to są objawy zespołu abstynencyjnego, którego nie przechodzi się w domu.
Nie odstawiaj leku nasennego ani uspokajającego z dnia na dzień po kilku tygodniach lub dłuższym przyjmowaniu. Nagłe przerwanie grozi napadem drgawkowym i stanem majaczeniowym. Plan zmniejszania rozpisuje lekarz. Przy napadzie drgawkowym, zaburzeniach świadomości albo płytkim oddechu dzwoń pod 112.
- Napad drgawkowy po przerwaniu przyjmowania leku. Stan nagły, wymagający pogotowia, także wtedy, gdy drgawki ustąpiły przed przyjazdem karetki.
- Zaburzenia postrzegania, dezorientacja, majaczenie. Zwłaszcza w pierwszych dobach po odstawieniu albo po nagłym zmniejszeniu ilości leku.
- Myśli o odebraniu sobie życia albo gwałtowne pogorszenie nastroju. Zadzwoń pod 116 123 lub 800 70 2222, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia pod 112.
- Płytki, wolny oddech i trudność z wybudzeniem po lekach nasennych, szczególnie w połączeniu z alkoholem lub lekiem przeciwbólowym z grupy opioidów. Sytuacja ratunkowa.
- Upadek, złamanie albo uraz głowy u osoby przyjmującej leki nasenne. Wymaga oceny lekarskiej i przeglądu przyjmowanych preparatów.
- Bezsenność utrzymująca się dłużej niż miesiąc mimo leczenia. Bezsenność przewlekła ma swoje własne postępowanie i nie leczy się jej kolejną receptą na ten sam lek.
- Głośne chrapanie z przerwami w oddychaniu. Bezdech senny bywa prawdziwą przyczyną nieprzespanych nocy, a leki nasenne go pogłębiają. To pytanie do lekarza, nie do apteki.
Przy uzależnieniu od leków dostępnych z przepisu lekarza pomoc nie ogranicza się do gabinetu, w którym wystawiono receptę. Poradnie leczenia uzależnień przyjmują także osoby uzależnione od leków, a nie tylko od alkoholu i substancji nielegalnych. Adresy i telefony zebraliśmy w tekście o tym, gdzie szukać pomocy w uzależnieniu.
Co możesz zrobić teraz
Zacznij od dwóch tygodni zapisywania, a nie od odstawiania. Prosty dziennik snu i przyjmowanego leku daje lekarzowi materiał, na podstawie którego da się rozpisać plan, i jednocześnie pokazuje Ci skalę zjawiska bez potrzeby zgadywania.
Prowadź dziennik przez dwa tygodnie
Godzina położenia się, czas do zaśnięcia, przebudzenia w nocy, godzina wstania, samopoczucie rano oraz to, czy i kiedy sięgnąłeś po lek. Bez oceniania, sam zapis.
Umów wizytę i powiedz wprost, ile bierzesz
Zaniżanie liczby jest w tym temacie regułą i to ono najczęściej wykłada plan odstawienia. Lekarz potrzebuje liczby rzeczywistej, żeby rozpisać schodzenie bezpiecznie.
Zapytaj o terapię poznawczo-behawioralną bezsenności
To postępowanie pierwszego wyboru w bezsenności przewlekłej, skuteczniejsze długofalowo niż farmakoterapia. Prowadzą ją poradnie zdrowia psychicznego, część w ramach świadczeń bezpłatnych.
Uporządkuj wieczór
Stała pora wstawania, brak drzemek w ciągu dnia, ograniczenie kofeiny po południu i wyjście z łóżka, gdy sen nie przychodzi po kilkunastu minutach. To elementy tej samej terapii i działają niezależnie od leku.
Usuń alkohol z równania
Alkohol wygląda jak pomoc na sen i jest jego najskuteczniejszym niszczycielem, a razem z lekiem nasennym tworzy najgroźniejsze połączenie z domowej apteczki.
Jeżeli trafiłeś tutaj, bo nie sypiasz po rzuceniu palenia, kolejność jest inna: kłopoty ze snem po odstawieniu nikotyny zwykle mijają samoistnie i rzadko wymagają leku. Preparaty wspomagające rzucanie i ich kategorie dostępności zebraliśmy w dziale leki i terapie wspomagające, a to, jak zmienia się organizm w kolejnych dobach, opisaliśmy przy rzucaniu palenia dzień po dniu. Bezpłatną rozmowę prowadzi Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym pod numerem 801 108 108: sama konsultacja jest bezpłatna, płacisz wyłącznie za połączenie według taryfy operatora.
O co pytają osoby przyjmujące leki na sen
Biorę tabletkę nasenną od kilku miesięcy. Czy to już uzależnienie?
Sam czas przyjmowania niczego nie przesądza, znaczenie ma to, co się przez ten czas zmieniło. Sygnałem jest wzrost ilości potrzebnej do zaśnięcia, sięganie po lek w noce, które wcześniej dałoby się przespać, oraz lęk przed położeniem się bez tabletki. Jeżeli dawka jest ta sama, lek został przepisany świadomie i lekarz kontroluje leczenie, sytuacja wygląda inaczej niż przy samodzielnym zwiększaniu ilości. Rozstrzyga rozmowa z lekarzem, który zna Twoją historię, a nie kalendarz.
Bez tabletki w ogóle nie mogę zasnąć. Czy to znaczy, że mam bezsenność?
Niekoniecznie, bo to typowy obraz bezsenności z odbicia. Po odstawieniu leku nasennego sen przez kilka nocy jest gorszy niż przed rozpoczęciem leczenia i wraca do stanu wyjściowego dopiero później. Osoba, która przerwie próbę po drugiej nieprzespanej nocy, wyciąga wniosek, że lek jest jej niezbędny, choć w rzeczywistości obserwuje przejściowy efekt odstawienia. Odróżnienie jednego od drugiego wymaga stopniowego schodzenia pod nadzorem, a nie kolejnej próby na własną rękę.
Czy mogę po prostu przestać brać z dnia na dzień?
Nie przy lekach nasennych i uspokajających z grupy benzodiazepin oraz przy tak zwanych zetkach, czyli zolpidemie i zopiklonie. Nagłe odstawienie po dłuższym przyjmowaniu grozi silnym lękiem, drżeniem, zaburzeniami postrzegania, a w skrajnych przypadkach napadem drgawkowym. Plan zmniejszania ustala lekarz i rozpisuje go zwykle na tygodnie, czasem miesiące. To jedyny element tego tematu, w którym samodzielność jest realnie niebezpieczna.
Melatonina jest bezpieczniejsza? Widziałem ją w drogerii bez recepty.
Melatonina działa inaczej niż leki nasenne, bo nie hamuje ośrodkowego układu nerwowego, tylko przestawia rytm dobowy, i nie wywołuje uzależnienia w tym rozumieniu. W polskim rejestrze produktów leczniczych występuje w obu kategoriach i nie rozstrzyga o tym sama postać: część zwykłych tabletek kupisz bez recepty, natomiast inne zwykłe tabletki, preparaty o przedłużonym uwalnianiu oraz roztwór doustny wydawane są z przepisu lekarza. Nie zastępuje jednak leczenia bezsenności przewlekłej, w której postępowaniem pierwszego wyboru jest terapia poznawczo-behawioralna.
Rzuciłem palenie i wtedy zacząłem brać coś na sen. Czy to się łączy?
Tak, i to częsty scenariusz. Kłopoty ze snem należą do objawów odstawienia nikotyny, nasilają się w pierwszych dobach i zwykle ustępują w ciągu kilku tygodni. Sięgnięcie w tym okresie po lek nasenny wygląda logicznie, ale zamienia problem przejściowy na problem, który potrafi zostać na dłużej. Jeżeli sen jest głównym powodem, dla którego myślisz o powrocie do papierosów, powiedz o tym lekarzowi przy okazji rozmowy o rzucaniu palenia.
Powiązane tematy
Sen, nikotyna i alkohol splatają się w tym temacie na tyle często, że rzadko czyta się o nich osobno. Poniżej trzy strony, które uzupełniają ten obraz.
Autor, recenzja medyczna i źródła
- Rejestr Produktów Leczniczych (URPL): kategorie dostępności preparatów zawierających zolpidem, zopiklon, benzodiazepiny, hydroksyzynę, doksylaminę oraz melatoninę
- Europejska Agencja Leków: przegląd bezpieczeństwa stosowania leków nasennych i uspokajających
- Światowa Organizacja Zdrowia: mhGAP, postępowanie w zaburzeniach związanych z używaniem substancji, w tym leków uspokajających
- Światowa Organizacja Zdrowia: zalecenia dotyczące leczenia uzależnienia od tytoniu i objawów odstawienia nikotyny
- Polskie Towarzystwo Chorób Płuc: zalecenia postępowania w uzależnieniu od tytoniu
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Nie podajemy dawek ani schematów zmniejszania leków nasennych, ponieważ ustala je lekarz indywidualnie. Nie odstawiaj leku nasennego ani uspokajającego samodzielnie po dłuższym przyjmowaniu. Bezpłatną pomoc w rzucaniu palenia uzyskasz w Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym pod numerem 801 108 108. W kryzysie psychicznym zadzwoń pod 116 123 lub 800 70 2222, a w stanie nagłego zagrożenia życia pod 112.